•  မဟာမုနိထီးေတာ္တင္လႀႃ ဴခင္းကုိ ၁၁၄၇ ခု၊ နယုန္လ ဴပည့္ေနႚတၾင္ ..........

     ဓည၀တီရခုိင္ဴပည္မႀ အိမ္ေရႀႚမင္းသိမ္းယူလာေသာ ေဳကးရုပ္႒ကီးမဵားသည္ မူလက ယုိးဒယားဴပည္သုိႚ ကေမၲာဇတုိင္း အန္ကာ႓မိႂႁမႀ ေဆာင္ယူလာဴခင္းဴဖစ္၍ ဟံသာ၀တီဘုရင့္ ေနာင္ေကဵာ္ထင္ေနာ္ရထာမင္း ယုိးဒယားဴပည္ကုိ ေအာင္ႎိုင္ေသာအခၝ သကၠရာဇ္၉၂၅ ခု၊ တန္ခူးလဴပည့္ေကဵာ္ ၂ ရက္ေနႚတၾင္ ဴမန္မာႎုိင္ငံသုိႚ ယူေဆာင္ခဲ့သည္။ ဟံသာ၀တီသုိႚ သကၠရာဇ္ ၉၂၆ ခု၊ နယုန္လဆန္း ၆ ရက္ေနႚေရာက္သည္။ (သမုိင္းမႀတ္တမ္းတစ္ေစာင္၌ ေဳကးရုပ္မဵားကုိ ၉၂၃ ခုတၾင္ လင္းဇင္းမႀ ယူေဆာင္ေဳကာင္း ေတၾႚရသည္။)

     သကၠရာဇ္ ၉၆၀ ခု၊ ဟံသာ၀တီပဵက္ေသာအခၝ ဟံသာ၀တီဘုရင္သည္ ေတာင္ငူ၌ ကၾပ္မဵက္ခံရသည္။ ဟံသာ၀တီဘုရင့္သမီးေတာ္ ခင္မေႎႀာင္းႎႀင့္ တကၾ ဆင္ဴဖႃတစ္စီး၊ အထူးထူးေသာ ပစၤည္းမဵားကုိ ရခုိင္မင္းတပ္သုိႚ ပုိႚရသည္။ ထုိစဥ္က ယုိးဒယားမႀ ယူေဆာင္လာေသာ ေဳကးရုပ္မဵားကုိ ဟံသာ၀တီမႀ ေတာင္ငူမင္းႎႀင့္ ရခုိင္မင္းတုိႚထံသုိႚ ေဆာင္ယူသၾားဳကသည္။ ဟံသာ၀တီသုိႚ ယုိးဒယားဘုရင္ဴဗနရာဇ္ စစ္ခဵီစဥ္အခၝကပင္ ရခုိင္ဘုရင္မင္းရာဇာသည္ ေတာင္ငူဴမန္မာတုိႚဘက္မႀ စစ္ကူရာ ေအာင္ႎုိင္လ႖င္ ဟံသာ၀တီမႀသံပစၤည္း ဟူသမ႖ ကုိလည္း ရခုိင္သုိႚ ယူေဆာင္ ေလသည္။ ထုိစဥ္က ေဳကးရုပ္ဳကီးမဵားႎႀင့္အတူ အေဴမာက္ ၁၀၀ ကုိလည္း ရခုိင္သုိႚ ယူေဆာင္သၾားသည္။

     ရခုိင္ဴပည္မႀ အမရပူရသုိႚ ပင့္ေဆာင္လာေသာ မဟာမုနိရုပ္ရႀင္ေတာ္ႎႀင့္အတူ ေဳကးရုပ္ေပၝင္း ၃၀ ပၝသည္ဟု ဆုိေလသည္။ ေဳကးရုပ္႒ကီးမဵားႎႀင့္ အေဴမာက္႒ကီး ၂၀၀၀ ကုိ ေမာ္တဂႆရစ္ေရေဳကာင္းပင္လယ္လမ္းဴဖင့္ ယူေဆာင္သည္။

      အမရပူရ႓မိႂႁသုိႚ မဟာမုနိရုပ္ရႀင္ေတာ္ကုိ ပင့္ေဆာင္ရာ ေဳကးရုပ္႒ကီးမဵား ၃၀ ကုိ မဟာမုနိ၏ အေရႀႚေတာင္ယၾန္း ယင္းေတာ္႓မိႂႁစား မိဖုရား သီရိသုစႎၬာေဒ၀ီ ေဆာက္လုပ္ေသာ သိမ္ေတာ္႒ကီးအတၾင္း၌ ပထမဦးစၾာထားေလသည္။ ထုိေဳကးရုပ္ မဵားတၾင္ ဧရာ၀ဏ္ဆင္ရုပ္ႎႀင့္ လူရုပ္မဵားပၝသည္။ ကေမၲာဇအန္ကာ႓မိႂႁ တည္ရႀိ စဥ္က ဧရာ၀ဏ္ဆင္မင္း၏ ဴပာသာဒ္နန္းေတာ္သီးသန္ႚ ရႀိသည္။ ဧရာ၀ဏ္ဆင္ သည္ ဦးေခၝင္းသုံးခုပၝသည္။ လူရုပ္ ႒ကီးမဵားကုိ ယုိးဒယားမင္း ဴပာသာဓိပတိ ရာဇာႎႀင့္ မိဖုရား႒ကီးအရုပ္ဟူ၍ ဆုိစမႀတ္ဴပႂဳက သည္။ ယခုေတၾႚရေသာ ေဳကးရုပ္ မဵားသည္ ေယာက္ဵားပုံမဵားဴဖစ္၍ လူရုပ္တစ္ခုမႀာ ထက္ေအာက္ဆင့္၍ ဆက္ထား ေသာ အေပၞပုိင္းလူႎႀင့္ ေအာက္ပုိင္းလူႎႀစ္ခုကုိ တစ္ခုဴပႂ ထားသည္ကုိ ေတၾႚရသည္။ ေရႀးအထက္က အရုပ္ေပၝင္း ၃၀ ဟုဆုိသည္။ ရာမမင္း၊ ဟႎုမန္ေမဵာက္ရုပ္၊ အလမၯာယ္ေ႕မသမားရုပ္မဵား ပၝေဳကာင္းဆုိသည္။

     ရခုိင္ဴပည္မႀ မဟာမုနိရုပ္ရႀင္ေတာ္ ပင့္ေဆာင္လာ႓ပီးေနာက္ ေဳကးရုပ္႒ကီးမဵားကုိ ပထမဦးစၾာ သိမ္(နီ)႒ကီးေခၞ အာနႎၬာဘုရားဴပာသာဒ္ မဟာရာမ္အတၾင္း အဂႆၝ ေထာင့္၌ ထားသည္။ ပုဂံမင္းလက္ထက္မတုိင္မီကာ မူလသိမ္ ဴပာသာဒ္႒ကီး ႓ပိႂကဵရာတၾင္ ေဳကးရုပ္ ႒ကီးမဵားထိခုိက္၍  အခဵိႂႚကဵိႂးပဲ့ပဵက္စီးသည္ဟု ဆုိသည္။

     ကမၲာ့သုေတသီမဵားစာတမ္းအရ ေဳကးရုပ္မဵားသည္ မူလ ကေမၲာဇတုိင္းမႀဴဖစ္၍ ယုိးဒယား(ထုိင္း)တုိႛက အယုဒၭယသုိႚ  ေဆာင္ယူလာေဳကာင္း၊ ထုိမႀ ဴမန္မာမင္းတုိႚက ဟံသာ၀တီသုိႚ ေဆာင္ယူ႓ပီး၊ ဟံသာ၀တီ ပဵက္ေသာ အခၝမႀ ေတာင္ငူမင္းႎႀင့္ ရခုိင္မင္းတုိႚ က ေ၀ခဲၾယူဳကဴခင္းဴဖစ္သည္။ ၁၂၆၅  ခုႎႀစ္ခန္ႚက ေဳကးရုပ္မဵားကုိ ဴပႂဴပင္ခဲ့ ေဳကာင္း မႀတ္တမ္းအရ သိရသည္။

     ယခုအခၝ ေဳကးရုပ္မဵားကုိ မဟာမုနိဂႎၭကုဋိ၏ အေနာက္ေဴမာက္ဘက္ အုတ္ တုိက္ခန္း၌ ထားရႀိသည္။ အစဥ္အလာအတုိင္း ေဳကးရုပ္မဵားကုိ ပူေဇာ္၍ ၉၆ ပၝး ေရာဂၝမဵား ေပဵာက္ကင္းရန္ ေဳကးရုပ္ကုိ ပၾတ္သပ္႓ပီး ဆုေတာင္းဳကသည္။

     ေဳကးရုပ္ႎႀစ္ရုပ္သည္ အဴမင့္ ၈ ေပႎႀင့္ ၇ ေပရႀိ၍ တစ္ရုပ္မႀာ ကုိယ္ႎႀစ္ကုိယ္ကုိ တစ္ကုိယ္ကဲ့သုိႛ ဆက္၍ တင္ထားဴခင္းဴဖစ္သည္။ ေရႀးကဆင္ယင္ထုံးဖဲၾႛမႁကုိ  နဖူးစည္းသင္းကဵစ္၊ လက္႒ကပ္၊ ေဴခေခဵာင္းစၾပ္မဵား ေတၾႛဴမင္ႎုိင္သည္။ ထုိင္းလူမဵိႂး မဵားက ေဒ၀ရူပနတ္ရုပ္ဟု ဆုိဳကေလသည္။

     သကၠရာဇ္ ၁၃၁၇ ခုႎႀစ္၌ မႎၨေလး႓မိႂႛ၊ ၀ၝးတန္းရပ္ ေဒၞဖၾားအုိ၊ သားဦးေထာင္ေလာင္ ဘၸာေတာ္ထိန္း ဴဖစ္စဥ္က အုတ္တုိက္အလဵား ၂၇ ေပ၊ အနံ ၁၂ ေပ အတၾင္း ေဳကးရုပ္မဵားကုိ လုံ႓ခံႂစၾာ ထားေလသည္။