•  မဟာမုနိထီးေတာ္တင္လႀႃ ဴခင္းကုိ ၁၁၄၇ ခု၊ နယုန္လ ဴပည့္ေနႚတၾင္ ..........

     ၁၁၄၇ ခု၊ နယုန္လဴပည့္ေကဵာ္ ၈ ရက္ တနလႆာေနႚ နံနက္တၾင္ ဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီး၏ ပုံကုိေရးဆဲၾသည္။ ပထမ ၀ၝဆုိလဴပည့္ေကဵာ္ ၆ ရက္ တနလႆာေနႚ နံနက္ ၄ ခဵက္တီးေကဵာ္တၾင္ မဟာမုနိဴပာသာဒ္ေတာ္ တည္ရာေဴမကုိ တံနက္မႀတ္၊ ဴငမ္းေဆာက္သည္။ ပထမ၀ၝဆုိလဴပည့္ေကဵာ္ ၁၁ ရက္ စေနေနႚမႀစတင္၍ အေ၀း၀န္ကဵီ၀န္ သီရိရႎၨေကဵာ္ထင္၊ ပန္းဘဲ၀န္ သီရိေဇယသခႆယာတုိႚ စီရင္၍ ပန္းပုပညာရႀင္ သီရိစကၠမဏိတုိႚ ေဆာက္လုပ္ရာ ၁၁၄၇ ခုႎႀစ္ သီတင္းက႗တ္လ (၁၇၈၅၊ ေအာက္တုိဘာလ) တၾင္ ဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီး ႓ပီးစီးခဲ့သည္။

     ဘုရားရႀင္ထားေတာ္မူသည့္ ဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီးအတၾင္းတၾင္ ပလၴင္ေတာ္ႎႀင့္ တကၾ အရပ္ ၁၃ ေတာင္၊ ပန္းဴခႃးႎၾယ္တုိႚကဲ့သုိႚ ေရးသား ဴပက္ေသာမႀန္ အတိ ဴခယ္၊ လက္သည္မႀန္ကုိလုပ္ေသာ ဴခႃးပန္း၊ ဴခႃးႎၾယ္၊ ဴခႃးခက္၊ ဴခႃးရၾက္၊ ဴခႃးသီး၊ ဴခႃးပၾင့္တုိႚကုိ အဳကားအဳကား၌ ေရၿနီဖလံအတိ ဴခယ္လႀယ္ မၾမ္းမံသည္။ ဴပာသာဒ္ ေတာ္အုတ္ေကဵာင္းကသည္ ထုပိကာအကုန္ အေတာင္ ၈၀ ရႀိသည္။ ထုိကသည္ ထီးသံတုိင္ ၁၇ ေတာင္ ရႀိသည္။ ဴပာသာဒ္ေတာ္အရပ္ထိ သံတုိင္အကုန္ ၉၇ ေတာင္ ရႀိသည္။ ကၾန္းစင္တုိင္ေဴမ၀င္ ၇ ေတာင္ တစ္မုိက္ေပၝင္းေသာ္ အေတာင္ ၁၀၄ တစ္မုိက္ ရႀိသည္။ ဴပာသာဒ္ေတာ္မုိးရန္ ခဲမဴဖႃအုတ္႔ကပ္မဵားကုိ တုိက္ေတာ္မႀ ထုတ္လုပ္သည္။ ခဲမဴဖႃအုတ္႔ကပ္ ၃၀၀၀၀ ေကဵာ္ကုိ ဴပာသာဒ္အလုပ္မ႓ပီးခင္ တန္ေဆာင္းတၾင္ထားရာ ဴပည္သူအမဵားက တတ္ႎုိင္သမ႖ ကပ္လႀႃဳကသည္။

     သကၠရာဇ္ ၁၁၇၁ ခုႎႀစ္တၾင္ ေတာင္ငူ႓မိႂႁစား သုသီရိမဟာသုဓမၳာရာဇာ (ငယ္မည္-ေမာင္ေရၿပုံ) က ေရၿဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီး ေဟာင္းႎၾမ္းပဵက္စီးသည္ကုိ ဴပင္ဆင္ခဲ့သည္။

     သကၠရာဇ္ ၁၂၀၄ ခုႎႀစ္အတၾင္း၊ သာယာ၀တီေရၿဘုိမင္း၏ ေဴမာက္နန္းမေတာ္ မိဖုရား သီရိပဘာနႎၬာဘိရတနာေဒ၀ီ (မယ္ေရၿပုံ)က မဟာမုနိ ကႎၭကုဋိဴပာသာဒ္ ေတာ္၊ မဟာရာမ္တံတုိင္း၊ မီးတား၊ အေရႀႚမဵက္ႎႀာေရကန္ ၂ ပၝ ပဵက္စီးသည္မဵား ကုိ ဴပႂဴပင္၍ ေရၿမၾမ္းမံခဵသည္။

     မႎၨေလးရတနာပုံ႓မိႂႁတည္ နန္းတည္ မင္းတုန္းမင္းတရား႒ကီး၏ ေဴမာက္နန္း မိဖုရား သီရိမဟာရတနာမဂႆလာေဒ၀ီ (မဂႆလာအိမ္ေတာ္ပၝ-မယ္သဲ)သည္ မဟာ မုနိဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီးကုိ ထပ္မံဴပႂဴပင္လႀႃဒၝန္း ကုသုိလ္ယူသည္။ ၁၂၄၄ ခု နတ္ေတာ္လတၾင္ ႓ပီးေဴပသည္။

     ၁၂၄၅ ခု၊ ေႎႀာင္းတန္ခူးလဆန္း ၁၂ ရက္ေနႚ (၈-၄-၁၈၈၄) ႎႀစ္ခဵက္ တီးေကဵာ္ သုံးေမာင္းအခဵိန္ ရတနာဘုမၳိရပ္ ငတုိးေနအိမ္ကစ၍ မီးေလာင္ရာ အုတ္ဂႎၭကုဋိႎႀင့္ ဘုံ ၇ ဆင့္ က႗န္းဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီး၊ အာရုံခံဇရပ္မဵားႎႀင့္ ေစာင္းတန္းမုခ္ဦးမဵားပၝ မီးခခဲ့ရသည္။

     ၁၂၄၅ ခု၊ တန္ခူးလတၾင္ပင္ ဘ၀ရႀင္သီေပၝမင္းတရား႒ကီးက မီးသင့္ေလာင္ ေသာ မဟာမုနိရုပ္ရႀင္ေတာ္႒ကီး ဂႎၭကုဋိဴပာသာဒ္ေတာ္၊ ေစာင္းတန္းေလးသၾယ္ မဵားကုိ အသစ္တစ္ဖန္လုပ္ေဆာင္ရာ၌ အထူးသပၯာယ္တင့္တယ္ေစ၍ အဓၾန္ႚရႀည္ စၾာ ခုိင္႓မဲေစရန္ ဴပႂလုပ္ေစသည္။ ထုိသုိႚ ပုံစံမဵားေရးဆဲၾေနစဥ္အတၾင္း ယာယီ တန္ေဆာင္းဴပာသာဒ္မဵား အဴမန္ဆုံးေဆာက္လုပ္ေစသည္။ ပတ္လည္စဴမင္ခံ တန္ေဆာင္းသုံးထပ္အတၾက္ ထုပိကာတင္၊ ေရၿထီးစုိက္၊ ေလးမဵက္ႎႀာေစာင္းတန္း လုပ္ေဆာင္ေစသည္။

     သကၠရာဇ္ ၁၂၅၆ ခု၊ တန္ခူးလဆန္း ၁၄ ရက္ (၁၈၉၅၊ ဧ႓ပီလ)တၾင္ စတင္ ေဆာက္လုပ္ရန္ ပထမအုတ္ဴမစ္ခဵေလရာ မဟာမုနိဂႎၭကုဋိစဴမင္သုံးထပ္ေကဵာင္း ေတာ္႒ကီး ေဆာက္လုပ္ရန္ စာခဵႂပ္အရ ေပးေခဵရန္ေငၾမဵားကုိ မင္းညီမင္းသား၊ မႀႃးေတာ္မတ္ေတာ္၊ မဟာရာဇာေစာ္ဘၾား႒ကီးစေသာ အမႁထမ္းမဵားက လက္မႀတ္ ေရးထုိးဳကသည္။

     မဟာသု၀ဏၧပၝသာဒ ဂႎၭကုဋိေရၿဴပသာဒ္ေတာ္႒ကီးသည္ သကၠရာဇ္ ၁၂၆၀ ဴပည့္ႎႀစ္ေရာက္ေသာအခၝတၾင္ အ႓ပီးသုိႚေရာက္ေလသည္။ ထုိသုိႚလုပ္ေဆာင္ ရာတၾင္ ဴမန္မာပညာရႀင္မဵားႎႀင့္အတူ ႎုိင္ငံဴခားသားမဵားလည္း ပၝ၀င္သည္ကုိ ေတၾႚရႀိရသည္။

     ေရၿဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီးစဴမင္သုံးထပ္၊ စတုရန္းတစ္ဘက္နား ၁၀၃ ေတာင္၊ ၄င္း ေရၿ၀ၝတုိင္ေပၝင္း ၈၄၊ အလယ္ခဵက္ ဂႎၭကုဋိ ေဴမ၀င္ ၅ ေတာင္၊ ၄င္း နံသားတစ္ဘက္နား ၄၀၂ ေတာင္၊ အတၾင္းကၾင္ကဵ ၃၀ ေတာင္ ၂ မုိက္ႎႀင့္တကၾ ကုလားေကဵာင္းအဆုံး ၃၅ ေတာင္ ၂ မုိက္၊ ပထမဘုံအဴမင့္ ၇ ေတာင္ ၂ မုိက္၊ ဒုတိယဘုံအဴမင့္ ၇ ေတာင္၊ တတိယဘုံအဴမင့္ ၆ ေတာင္ ၂ မုိက္၊ စတုတၪဘုံအဴမင့္ ၆ ေတာင္ ၁ မုိက္၊ ပဥၤမဘုံအဴမင့္ ၆ ေတာင္ ၄ သစ္၊ ဆဌမဘုံအဴမင့္ ၇ ေတာင္ ၁ ထၾာ၊ သတၨမဘုံအဴမင့္ ၆ ေတာင္ ၄ သစ္၊ စုစုေပၝင္း ခုႎႀစ္ဘုံအဴမင့္ ၄၇ ေတာင္ ၁ ထၾာ၊ ကလပ္အဴမင့္ ၃ ေတာင့္ထၾာ၊ ထုပိကာ ၁၂ ေတာင္၊ ေဴမမႀ အထက္သုိႚ ထုပိကာ ေကဵာင္းေတာ္ အဴမင့္ ၉၈ ေတာင္ ၂ မုိက္ေကဵာ္ႎႀင့္တကၾ ပတ္လည္၀ဲယာ ဴပာသာဒ္႒ကီးငယ္ေပၝင္း ၃၀၀ ေကဵာ္တုိႚဴဖင့္ ႓ခံရံထားသည္။

      ေကဵာင္းေတာ္႒ကီး႓ပီးစီးရာ ၁၂၆၀ ဴပည့္ႎႀစ္တၾင္ ေရၿသကႆန္းဆက္ကပ္သင့္ သည္မဵားကုိ ဆက္ကပ္လႀႃဒၝန္းသည္။

      ႎႀစ္ကာလရႀည္ဳကာသဴဖင့္ ေရၿမဵားပဵက္ယၾင္းေနသည္မဵားကုိ ၁၂၇၄ ခု၊ ၁၂၈၄ ခု၊ ၁၃၁၆ ခုတုိႚတၾင္ ဴမန္မာဴပည္ အရပ္ရပ္က ဗုဒၭဘာသာ၀င္မဵား လႀႃဒၝန္းသည္မဵားဴဖင့္ ဘၸာေတာ္ထိန္းလူ႒ကီးမဵားဦးေဆာင္၍ ေရၿသကႆန္းကပ္ လႀႃသည္။

      ၁၃၅၅ ခု၊ ပထမ၀ၝဆုိလဆန္း ၄ ရက္၊ (၂၂-၆-၉၃)ေနႚတၾင္ ဘုရား႒ကီး၏ ဘုံခုနစ္ဆင့္ ေရၿသားဴပာသာဒ္ ေတာ္႒ကီးအထက္ရႀိ ထုပိကာအား ေရၿစင္ေရၿဴပား ၁၀၇၁ ခဵပ္၊ ေရၿသားအေလးခဵိန္ (၇ ပိႍာ၊ ၇၁ ကဵပ္၊ ၂ ေရၾး)ကုိ တပ္ဆင္ကပ္လႀႃ ႓ပီးစီးခဲ့သည္။

     ၁၃-၉-၉၄ ေနႚမႀစ၍ ေကဵာင္းေတာ္႒ကီး၏ တုိင္ေပၝင္း ၁၂၀ အားေရၿခဵဴခင္း ႎႀင့္ ဇီးေရာင္ေ႔ကဴပားမဵား ကပ္ဴခင္း တုိႚကုိ ေဆာင္ရၾက္ခဲ့သည္။

     ၁၉၉၅ ခုႎႀစ္၊ ဒီဇင္ဘာလမႀစတင္႓ပီး ဂႎၭကုဋိေကဵာင္းေတာ္႒ကီး၏ ထုပိကာ ရာမလက္ညႀိႂးမႀ ဳကာကလပ္ရႀိ မူလေဳကးဴပားမဵားအေပၞတၾင္ ေရၿသားအေလးခဵိန္ ၁၇၇၇ ကဵပ္ ၈ ပဲသား ကပ္လႀႃေဆာင္ရၾက္ခဲ့သည္။ ထုိႚအဴပင္ ဘုံခုနစ္ဆင့္ ဴပာသာဒ္ေတာ္႒ကီးကုိလည္း ေဳကးဴပားကပ္ေရၿခဵလုပ္ငန္းမဵားကုိ (၆၇၈၂၅၄၆၅ိ/-)ကဵပ္ အကုန္အကဵ ခံ ကာ ေဆာင္ရၾက္ခဲ့သည္။

     ၁၃-၁၀-၉၄ ေနႚမႀစ၍ ၁၉၉၅ ခုႎႀစ္ကုန္အထိ ေကဵာင္းေတာ္႒ကီးေစတီရံမဵား ႎႀင့္ အဴခားေစတီရံထီးငယ္မဵားအား ေရၿခဵမၾမ္းမံခဲ့သည္။